Bộ ảnh đối chứng là loạt ảnh bạn tự chụp trước khi giao món đồ cho nơi giám định: đủ các mặt, các chi tiết, có vật làm thước tỉ lệ, chụp trên nền trơn và ghi ngày. Bộ ảnh này có ba việc. Nó giúp nơi giám định xem sơ bộ để hẹn lịch và báo cách tiếp nhận. Nó là bằng chứng tình trạng món đồ lúc bàn giao, để khi nhận lại bạn đối chiếu được. Và nó là phần đầu tiên của hồ sơ lâu dài của món đồ.
Bài này không bàn chuyện giám định qua ảnh, tức là nhờ ai đó xem ảnh rồi cho kết luận. Ảnh không thay được việc cầm, soi, đo món đồ thật, và các nơi giám định có trách nhiệm thường chỉ dùng ảnh để sàng lọc ban đầu. Ở đây bạn chỉ cần một chiếc điện thoại, một tấm vải trơn, một thước kẻ và chừng một giờ làm việc cẩn thận.
Bộ ảnh này phục vụ ai và để làm gì
Người dùng đầu tiên là chính bạn. Khi giao món đồ đi, bạn rời mắt khỏi nó vài ngày hay vài tuần. Nếu khi nhận lại thấy một vết xước, một mảnh men bong mà không chắc nó có từ trước hay không, bộ ảnh trước khi giao là thứ giúp trả lời. Không có ảnh, mọi tranh luận chỉ còn là trí nhớ của hai bên.
Người dùng thứ hai là nơi giám định. Nhiều nơi đề nghị gửi ảnh trước để biết món đồ thuộc loại gì, kích thước, trọng lượng ước chừng, có cần chuyên gia mảng nào, có cần xem tại chỗ hay không. Ảnh rõ, đủ mặt giúp họ trả lời nhanh và chính xác hơn những câu như cần chuẩn bị gì, mất bao lâu.
Người dùng thứ ba là những người sau này: người thừa kế, cơ quan tiếp nhận hồ sơ đăng ký cổ vật nếu bạn định đăng ký, người mua nếu một ngày món đồ đổi chủ. Một bộ ảnh có ngày chụp rõ ràng, chụp trước khi giám định, là mốc ghi nhận tình trạng ở một thời điểm cụ thể.
Chuẩn bị gì trước khi chụp
Không cần máy ảnh chuyên nghiệp. Điện thoại đời gần đây chụp đủ tốt nếu bạn chuẩn bị chỗ chụp tử tế.
- Một tấm vải trơn màu xám hoặc trắng ngà, không hoa văn, đủ rộng để món đồ nằm giữa với khoảng trống xung quanh. Màu xám trung tính giúp màu men, màu kim loại lên đúng hơn nền trắng chói.
- Một thước kẻ có vạch rõ hoặc một miếng thẻ có kích thước đã biết để đặt cạnh món đồ làm tỉ lệ. Đặt thước cùng mặt phẳng với phần cần đo.
- Ánh sáng ban ngày gián tiếp: gần cửa sổ nhưng không để nắng chiếu thẳng. Tắt đèn vàng trong phòng để không lẫn màu.
- Một chiếc đèn pin nhỏ để chiếu xiên khi cần làm nổi vết khắc, vết nứt, dấu gia công.
- Găng tay vải và một chiếc khăn gấp dày làm đệm khi phải lật món đồ.
- Một mảnh giấy trắng để ghi mã tạm của món đồ và ngày chụp, đặt vào góc khung ở tấm ảnh đầu tiên của mỗi món.
Nếu món đồ nặng hoặc dễ vỡ, đừng cố lật nó để chụp đáy. Chụp những mặt bạn chụp được an toàn và ghi rõ là chưa chụp đáy; nơi giám định sẽ xử lý phần đó khi tiếp nhận.
Thứ tự chụp một món đồ
Đi theo một thứ tự cố định giúp bạn không bỏ sót và giúp người xem ảnh đọc được dễ dàng. Thứ tự dưới đây dùng được cho phần lớn đồ có hình khối như bình, lư, tượng nhỏ, hộp.
- Ảnh nhận diện: món đồ ở giữa khung, chụp thẳng mặt chính, mảnh giấy ghi mã tạm và ngày ở góc, thước kẻ đặt cạnh.
- Bốn mặt bên: xoay món đồ (hoặc đi vòng quanh nó) mỗi lần một phần tư vòng, giữ nguyên khoảng cách và độ cao máy.
- Mặt trên: chụp từ trên xuống, thấy được miệng, nắp hoặc đỉnh.
- Mặt đáy: nếu lật được an toàn, đặt trên khăn dày, chụp thẳng đáy, chân đế, vùng mộc không men.
- Chi tiết: vết sứt, vết nứt, chỗ gắn lại, chỗ sơn mới, dấu khắc, hiệu đề, vết gia công; mỗi chi tiết một ảnh cận có thước nhỏ bên cạnh.
- Ảnh ánh sáng xiên: tắt bớt nguồn sáng chính, chiếu đèn pin nghiêng sát bề mặt để làm nổi vết nứt chân chim, vết khắc mờ.
- Bộ phận rời và mảnh rơi: chụp riêng nắp, đế, chốt, mảnh vỡ, kể cả túi đất hay vảy men đã gom.
- Ảnh tổng: tất cả các phần của cùng một món đặt cạnh nhau trong một khung.
Với tranh, văn bản cổ, sắc phong, hãy chụp cả mặt trước, mặt sau, mép giấy và vùng có dấu, đặt phẳng trên nền, máy song song với mặt giấy. Không ép kính, không là phẳng tờ giấy cho dễ chụp.
Những lỗi chụp khiến ảnh mất giá trị đối chứng
Bật đèn flash trực tiếp. Flash tạo vệt sáng chói che mất bề mặt men, bề mặt kim loại và làm màu lệch. Chụp bằng ánh sáng tự nhiên ổn định hơn.
Dùng bộ lọc làm đẹp hoặc chế độ chân dung. Điện thoại tự làm mịn, tăng màu, xoá nền. Ảnh đẹp hơn nhưng không còn đúng. Tắt mọi bộ lọc, chụp chế độ thường.
Chụp xiên khi cần ảnh thẳng. Ảnh nghiêng làm sai tỉ lệ, khó đối chiếu kích thước với thước. Ảnh các mặt chính nên chụp thẳng, máy song song với mặt cần chụp.
Chỉ chụp mặt đẹp. Người ta hay chụp mặt có hoa văn rõ nhất và bỏ qua mặt có vết sứt. Ảnh đối chứng cần nhất chính là những chỗ không đẹp.
Nén ảnh khi gửi qua ứng dụng nhắn tin. Ứng dụng nhắn tin thường nén ảnh, làm mất chi tiết. Giữ bản gốc trong máy và trong một nơi lưu trữ khác; khi gửi cho nơi giám định, hỏi họ muốn nhận theo cách nào để giữ chất lượng.
Không ghi ngày và mã. Một năm sau nhìn lại, bạn sẽ không nhớ ảnh nào chụp lúc nào, món nào. Mảnh giấy ghi mã và ngày trong ảnh đầu tiên giải quyết việc đó.
Bộ ảnh tối thiểu theo loại hiện vật
Mỗi loại hiện vật có những vùng người giám định thường muốn xem kỹ. Bảng dưới gợi ý các ảnh tối thiểu nên có, ngoài sáu mặt cơ bản.
| Loại hiện vật | Ảnh nên có thêm | Lưu ý khi chụp |
|---|---|---|
| Đồ gốm, sứ | Chân đế và vùng mộc, lòng trong, mép miệng, vết nứt men | Chụp xiên để thấy rạn men; không lau lòng trong trước khi chụp |
| Đồ đồng, kim loại | Mặt trong, đường ráp khuôn, vùng gỉ, dấu gia công | Tránh chói; dùng nền xám; ghi cân nặng nếu đã cân |
| Đồ gỗ, sơn mài | Mặt sau, mộng ghép, lỗ mọt, lớp sơn bong | Chụp các mối ghép; không quét dầu cho bóng trước khi chụp |
| Tranh, văn bản giấy, vải | Mặt sau, mép, vùng dấu, vết gấp, lỗ thủng | Đặt phẳng không ép; máy song song mặt giấy |
| Đồ đá, ngọc nhỏ | Lỗ xâu, vết mài, mặt cắt | Chụp cận có thước nhỏ; dùng ánh sáng xuyên nếu là đá trong |
Lưu, đặt tên và giữ bộ ảnh cho lâu
Sau khi chụp, chép ngay toàn bộ ảnh sang ít nhất hai nơi: máy tính hoặc ổ cứng rời, và một dịch vụ lưu trữ trực tuyến. Điện thoại hỏng hay mất là chuyện thường xảy ra; bộ ảnh đối chứng mất vào đúng lúc cần dùng là điều đáng tiếc nhất.
Đặt thư mục theo mã tạm của món đồ, bên trong đặt tên ảnh theo thứ tự chụp: mặt chính, mặt bên trái, mặt sau, mặt bên phải, mặt trên, đáy, chi tiết một, chi tiết hai. Không đổi tên tệp gốc nếu bạn muốn giữ thông tin ngày giờ chụp mà máy tự ghi; có thể chép thêm một bản để đổi tên cho dễ đọc.
In vài ảnh chính ra giấy và kẹp vào hồ sơ giấy của món đồ. Khi bàn giao cho nơi giám định, có thể đề nghị hai bên cùng ký vào bản in ảnh mặt chính như một phần của biên nhận. Việc này nhỏ nhưng giúp mọi người cùng nhìn một hình khi nói về tình trạng món đồ lúc giao.
Khi nhận lại món đồ, chụp lại đúng các góc cũ, trên cùng nền, cùng thước. Đặt hai bộ ảnh cạnh nhau là cách đối chiếu nhanh nhất, và bộ ảnh sau giám định cũng là một mốc mới trong hồ sơ.
Gửi ảnh cho nơi giám định: kèm thông tin gì
Khi liên hệ lần đầu, nơi giám định thường chưa cần cả bộ ảnh vài chục tấm. Họ cần vài ảnh đủ để hình dung món đồ: ảnh mặt chính có thước, một ảnh đáy hoặc chân đế nếu có, một hai ảnh chi tiết nổi bật nhất. Gửi kèm một đoạn mô tả ngắn giúp họ trả lời đúng câu bạn hỏi thay vì phải hỏi lại nhiều lượt.
Đoạn mô tả nên có: món đồ là gì theo cách gọi của gia đình, kích thước chính đo được, cân nặng nếu đã cân, chất liệu bạn đoán (ghi rõ là đoán), tình trạng có sứt vỡ hay sửa chữa gì không, món đồ đến với gia đình từ bao giờ và bằng cách nào ở mức ngắn gọn, và điều bạn muốn biết. Câu hỏi càng rõ thì lời đáp về thủ tục, lịch hẹn, cách tiếp nhận càng sát.
Không cần và không nên gửi giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ nhà, thông tin về nơi cất giữ trong lần liên hệ đầu với một nơi bạn chưa kiểm tư cách. Những thông tin đó chỉ đưa ra khi đã làm thủ tục chính thức ở một nơi đáng tin. Nếu nơi nhận ảnh trả lời bằng một mức giá mua lại, một lời hứa hẹn về giá trị, hay giục bạn chuyển tiền phí ngay để "giữ chỗ", đó là dấu hiệu nên dừng lại và tìm hiểu thêm.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Nghệ An có chiếc lư đồng của ông nội, gửi ba ảnh kèm mô tả "lư đồng ba chân, cao khoảng hai mươi lăm phân, nặng hơn ba ký, chân trái từng được hàn lại, gia đình giữ từ trước năm 1975, muốn biết có nên đăng ký cổ vật hay không". Với mô tả như vậy, nơi giám định có thể báo ngay cần chuyên gia mảng đồ đồng, cần mang cả phần hàn sửa đến, và gợi ý chuẩn bị giấy tờ gì cho mục đích đăng ký.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh cổ vật bằng điện thoại có đủ cho hồ sơ giám định không?
Đủ cho mục đích đối chứng và sàng lọc ban đầu, nếu chụp dưới ánh sáng ban ngày gián tiếp, tắt flash và bộ lọc, có thước tỉ lệ. Nơi giám định thường tự chụp thêm ảnh chuyên môn của họ khi tiếp nhận.
Có nên gửi ảnh cho nhiều nơi để hỏi trước không?
Hỏi nơi giám định về thủ tục, lịch hẹn qua ảnh là bình thường. Nhưng đừng coi những nhận xét qua ảnh là kết luận, và nên cẩn thận với người nhận xem ảnh rồi đòi thu phí hay gợi ý mua lại ngay.
Không lật được món đồ để chụp đáy thì làm thế nào?
Đừng cố lật đồ nặng hay dễ vỡ. Chụp các mặt chụp được, ghi rõ trong ghi chú là chưa có ảnh đáy và lý do. Khi bàn giao, đề nghị nơi giám định chụp đáy trong lúc tiếp nhận và cho bạn một bản.
Ảnh đối chứng cần bao nhiêu tấm cho một món?
Không có con số cố định. Một món nhỏ, nguyên vẹn có thể chỉ cần mười mấy tấm; một món có nhiều vết sửa, nhiều bộ phận rời có thể cần vài chục tấm. Nguyên tắc là đủ sáu mặt và mọi chi tiết đáng chú ý.
Có cần chụp video thêm không?
Video xoay một vòng quanh món đồ là phần bổ sung tốt, nhất là để thấy hình khối tổng thể. Nhưng video không thay được ảnh tĩnh rõ nét có thước tỉ lệ, vì khung hình video thường mờ khi dừng lại.
Nên lưu ảnh đối chứng trong bao lâu?
Nên giữ lâu dài, ít nhất cho đến khi món đồ không còn thuộc về gia đình bạn, và tốt nhất là chuyển cả bộ ảnh cho người nhận tiếp theo. Ảnh trước giám định là mốc tình trạng mà sau này không ai chụp lại được.